9 клас

Урок літаратуры

Тэма:Мастак і мастацтва ў паэме М.Танка"Люцыян Таполя"

Наст. Доўнар Т.З.

Мэты:Засяродзіць увагу на праблеме мастака і мастацтва ў творчасціМ.Танка(параўнаць з падобнымі тэмамі ў творчасці Купалы і Коласа)

Развіваць звязную маналагічную мову вучняў,выпрацоўваць новага і выразнага чытання і параўнальнага аналізу,выхоўваць памалу да лепшых здабыткаў нацыянальнай культуры.

Настаўнік можа пачаць заняткі цытаваннем верша Сяргея Грахоўскага:

Каб соль не страціла

Уласцівую ёй солкасць

А песня -гукаў,

Трапяткіх і кволых,

Вясёлка-колераў,

Каханне-шчырасці,

А чалавек -душы сваёй,

Вялікай,несмяротнай,-

На свеце існуе мастацтва.

Настаўнік разгортвае думку аб прызначэнні мастака і ролі мастацтва ў жыцці .Задача ўрока -вызначыць ,чым блізкія героі паэмаў Максіма Танка,Янкі Купалы,Якуба Коласа ,што іх адрознівае.Аналізуючы творы, вучні прыходзяць да высновы,што ў паэмах "Люцыян Таполя","Курган","Сымон -музыка" аўтары паказваюць не проста народных майстроў , а сапраўдных мастакоў , якія ствараюць непадробнае мастацтва .Яго прынцыпы:

1)мастацтва павінна быць праўдзівае:

...А двух п'яніц мядзельскіх -

Сцяпана з Харытонам -

Выразаў з чачоткавай бярозы,

З дрэва моцнага ,

Як дружба іх...

...А Тэкля

Маладой глядзела прыгажуняй .

Колькі цеплыні у яе рфысах ,

Хараства у постаці дзявочай

Паказаў ён ...

Люцыян Таполя

...Хто у горкай паняверцы

Крыж нясе свой ,жывучы,

У того ў людское сэрца

Ёсць праўдзівыя ключы...

Сымон -музыка

...Гуслям ,княжа ,не пішуць законаў:

Небу справу здае сэрца ,думка мая,

Сонцу ,зорам,арлам толькі роўна...

Курган

2)сапраўднае мастацтва павінна выхоўваць і рабіць чалавека лепшым;павінна зачароўваць і будзіць яго душу:

Акалічны народ гуслі знаў гусляра ;

Песня -дума за сэрца хапала ...

...Пад звон -песню жывучых гусляравых струн

Для ўсіх папараць-кветка ўвыходзіць...

Курган

...Слухаў хлопчык спеў нязнаны

І няспеваны нікім,

І гаілісь сэрца раны ,

Нікла крыўда перад ім...

...Скрыпка нібы вымаўляла -

Душу радасць авявала ,

Душу смутак агінаў...

Сымон-музыка

...Доўга людзі цешыліся з цудаў ,

Што зрабіў быў Люцыян Таполя...

Люцыян Таполя

3)мастацтва павінна быць непадкупнае :

...Сілен ,княжа ,караць,галаву сілен зняць,

Не скуеш толькі дум ланцугамі...

Курган

....Толькі не спыніць палёту думы,

І век розуму не пагасіш ім,

Чорным сілам пекла...

Люцыян Таполя

4)мастацтва павінна быць свабодным:

...Не дае гуслярам сказу золата цвет ,

Белых хорамаў п'яныя шумы ...

Курган

...Волі песням і разгону!

Здзек над песнямі -прыгон!

Сымон-музыка

5)сапраўднае мастацтва -непаўторнае :

..Надзвычайны ўзор яго майстэрства :

Скрыпка ,новы вытканы узор ,

Вобраз дзіўны,

Песня ці батлейка ,

Цацкі з дрэва ,гліны ці паліва

(Бо на ўсё Таполя майстрам быў )...

Люцыян Таполя

6)сапраўднае мастацтва жыве ў вяках:

..Дума неспакойная жыла у майстра :

Ён хацеў пакінуць пакаленням

След жыцця свайго,

Сваіх пакут,

Сказ пра мары,

Пра свае імкненні ...

...Жыў Таполя

І вучыў людзей майстэрству,

Можа ,сто,а можа,болей год...

Люцыян Таполя

....Лет за сотню звёў час , ці болей ,мо лет:

Зацвілі пераказы ў народзе ;

Кажуць людзі :ў год раз ночкай гуслямі дзетд

З кургана ,як снег ,белы выходзе.

Курган

...Панёс ён людзям пеень дар ,

Агонь душы і сэрца жар ,

Панёс пяснярскай каляінай.

Сымон -музыка.

Напрыканцы ўрока настаўнік робіць абагульненне :таленавітыя мастакі -людзі з народа ;шлях іх цяжкі ,цярністы ,іх часта не разумеюць ,нават не прымаюць ,але"незвычайны агонь у задумных вачах "дае сілы ,каб прайсці"праз агонь ,і воды ,і медныя трубы" і пакінуць

...гэты скарб ,пазычаны ,адбіты

У сэрцы перажыты

І росамі абмыты

Дзяннц маіх ,дзянніц маіх мінулых,

Для вас ,душою чулых,

Як доўга як дар...

Сымон -музыка

Калі ў народа ёсць такі скарб ,ён мае права называць сябе народам,нацыяй.Гэты скарб дае яму права на будучыню.

Дзеля замацавання тэмы вучным прапануецца хатняе заданне :напісаць сачыненне-разважанне "Мастацтва існуе, каб..."